دندانپزشکان معمولا برای بازسازی دندان از روکش‌های مختلف استفاده می‌کنند، این روزها استفاده از روکش‌های بدون فلز کاربرد بیشتری نسبت به روکش‌های با فریم فلزی (PFM) دارند. نمونه‌ای از این روکش‌های بدون فلز، روکش زیرکونیا می‌باشد. روکشهای زیرکونیا به دلیل اینکه با کمک سیستم کامپیوتری ( CAD/CAM) ساخته می‌شوند از نظر کیفیت ساخت، بسیار مرغوب هستند.

زیرکونیا چیست ؟

زیرکونیا یا دی اکسید زیرکونیوم (ZrO2) مهمترین و پایدارترین اکسید زیرکونیوم است. زیرکونیای خالص یک پودر سفید با نقطه ذوب C⁰35± 2710 درفرمهای کریستالی – مونوکلینیک و تتراگونال به خوبی معرفی شده‌است.در صورت ترکیب زیرکونیا با %3 ایتریوم، اکسید قویتری با فرمول ( zr02 y203 )حاصل می‌شود که این ماده در دندانپزشکی مورد استفاده قرارگرفته و ماده ای است که به صورت عمومی از آن در دندانپزشکی تحت عنوان روکش زیرکونیا یاد می‌شود، همان ترکیب یاد شده با 3% ناخالصی ایتریوم، به منظور افزایش استحکام آن است که این ماده با سینترینگ تحت فشار و دمای بالا استحکام بیشتری پیدا می‌کند.در اصطلاحات تخصصی‌تر زیرکونیا اگر تا حدی سینتر شود تحت عنوان psz شناخته می‌شود. درصورتی که psz بیشتر سینتر شود انقباض یافته و مقاومتر می‌شود .به طورکلی زیرکونیا دارای 3 فازمونوکلینیک تتراگونال وکیوبیک می‌باشد با دماهای مختلف این 3 فاز به یکدیگر تبدیل می‌شوند. یعنی این فلز در دمای 1170 درجه از فاز مونوکلینیک به تتراگونال و در دمای 2370درجه به فاز کیوبیک تغییر پیدا می‌کند.هریک از این فازهای زیرکونیا دارای خواص متفاوت می‌باشند که باعث شده هرکدام از فازها مخصوص منابع مختلف باشد.همه فازها دراستحکام و مقاومت سایشی بالا، نداشتن خاصیت مغناطیسی، رسانای گرمایی پایین ،عایق بودن الکتریکی و مقاومت شیمیایی بالا با یکدیگر مشترک هستند که یکی از صنایع استفاده از این مواد ،دندانپزشکی می‌باشد.

موارد استفاده از زیر کونیا در دندانپزشکی

در گذشته روکش زیرکونیا برای فریم ورک برای دندانهای خلفی بصورت فول کرون ساخته می‌شد اما هم‌اکنون با آمدن زیرکونیاهای 3D مالتی لایر و زیرکونیای ترانس لوسنت پری کالر تکامل به حدی رسیده است که بتواند در دندانهای قدامی به صورت فول کرون ساخته شود. این روکشها بصورت Blank به دندانپزشک فرستاده می‌شوند و سپس با استفاده از نرم‌افزارها روکش طراحی شده و به وسیله میلینگ ماشینها برش زده می‌شود و درنهایت بصورت روکش درمی‌آید. از آنجایی که زیرکونیا با بدن انسان سازگار است و به خاطر خصوصیت آنتی باکتریالی که دارد، اطراف کرون زیرکونیا میکروب‌ها تجمع پیدا نمی‌کنند و موجب تحریک بافت‌های بدن نمی‌شوند و به عنوان مواد سازنده دیگر پروتزها مثل زانو، لگن، انگشت و گوش هم استفاده می‌شود. این روکش‌ها ظاهری همانند دندان طبیعی دارند. همچنین روکشهای زیرکونیا مقاومت سایشی بالایی دارند و به مرور زمان دچار فرسایش نمی‌شوند، این روکشها استحکام بالا و زیبایی خیره‌کننده و قابلیت استفاده برای کلیه دندان‌های قدامی و خلفی را دارا می‌باشند و برای کسانی که زیبایی و مقاومت دندان در اولویت اصلی آن‌هاست، استفاده از متریال‌های جدید در درمان پروتز دندان‌های فکین توصیه می‌شود. لازم به ذکر است که از نظر  و Translucent و براقیت  Glass Ceramicsها هنوز از زیرکونیا زیبایی بیشتری داشته اما استحکام آن‌ها کم می‌باشد و با بالابردن Translucent زیرکونیا تفاوت آن کاهش پیدا می‌کند.

رنگ آمیزی روکش زیرکونیا در دندانپزشکی

در موقعیت های کلینیکی نیازمند زیبایی رستوریشن‌های تمام سرامیکی به عنوان یک انتخاب مناسب مطرح است.انطباق رنگ بین رستوریشن‌های دندانی و دندانهای طبیعی یکی از شایع‌ترین مشکلات کلینیکی است. علیرغم انتخاب دقیق رنگ، رنگ نهایی سرامیک‌های دندانی ممکن است تحت تاثیر پروسه ساخت و از جمله تعداد قرار گیرد.همچنین ثبات رنگ نیز از فاکتورهای مهم جهت موقعیت طولانی مدت رستوریشن‌های سرامیکی از لحاظ کلینیکی می‌باشد . امروزه با وجود دستگاه‌های دیجیتال تعیین رنگ بخش اعظم مشکلات مربوط به تطبیق رنگ روکشهای دندانی مانند روکش زیرکونیا با دندان طبیعی بیمار آسان‌تر شده‌است.

مزایای روکش زیرکونیا

بزرگترین مزیت روکش زیرکونیا مقاومت بالای آن‌ها و سازگاری با نسج لثه و استخوان است. این روکش‌ها علاوه بر بالا بردن استحکام کافی رنگهای موجود سبب انطباق بسیار نزدیک با نسج دندان طبیعی شده است و می‌توان از آن‌ها برای دندان‌های جلویی نیز استفاده کرد. با توجه به تلاش برای زیبایی پروتزها سعی شده‌است که همواره انطباق رنگ بین دندان طبیعی و روکش ساخته شده وجود داشته باشد. این روکش از یک بلوک خالص زیرکونیا تراش می‌خورد و آماده‌سازی آن در دمای بسیار بالا انجام می‌شود تا از مرغوبیت آن اطمینان حاصل شود. این مواد بدون اینکه باعث واکنش سیستم ایمنی بدن شوند، مدت طولانی در دهان می‌مانند و هیچ نگرانی راجع به پس زدن آن از طرف بدن بیمار وجود ندارد.

به طور کلی مزایای زیرکونیا به صورت زیر است :

  1. روکش زیرکونیا مقاومت و استحکام بسیار بالایی دارد
  2. در برابر ساییدگی و استهلاک مقاوم است
  3. شفافیت و زیبایی آن مشابه دندان طبیعی است
  4. روکش زیرکونیا نیاز کمی به تراشیدن دندان دارد
  5. این نوع روکش بدون اسکلت فلزی است
  6. قابلیت تغییر از نظر رنگ، شکل و اندازه دارد
  7. زیست سازگار است یعنی از طرف بدن بیمار پس زده نمی‌شود