وقوع موارد اورژانس در هنگام درمان‌های دندانپزشکی از ناگوارترین حوادثی هستند که در مدت خدمت یک دندانپزشک رخ می‌دهند. زیرا این فوریت‌ها به دلیل ماهیت خود، بیمار و دندانپزشک را در حالتی قرار داده، که سهل انگاری و اشتباه در درمان آن‌ها می‌تواند نتایج غیر قابل جبرانی به همراه داشته باشد. یک دندانپزشک علاوه بر توانایی‌های فنی و علمی که در امر ترمیم و بازسازی انساج دهانی دارد باید در هنگام برخورد با این گونه پیشامدها ، آگاهی و آمادگی کافی داشته باشد.

در یک مطب دندانپزشکی موقعیت‌های مخاطره انگیز حیاتی می‌تواند برای هرکسی اتفاق بیفتد از جمله بیمار، پزشک، کارمندان مطب و یا شخصی که صرفاً همراه بیمار است. اگرچه که این موقعیت‌ها به طور معمول، در مطب دندانپزشکی اتفاق نمی‌افتند، ولی عواملی می‌توانند میزان وقوع حوادث را افزایش دهند. این عوامل عبارتند از:

افزایش تعداد افراد سالخورده‌ای که خواستار درمان‌های دندانپزشکی هستند.
پیشرفت حرفه دندانپزشکی در درمان بیماران پرخطر و در نتیجه افزایش مراجعه کنندگان مستعد به اورژانس‌ های پزشکی در مطب دندانپزشکی.
تمایل برای داشتن جلساتی با زمان طولانی‌تر
افزایش استفاده و تجویز داروها در حرفه دندانپزشکی

بیشترین موارد اضطراری پزشکی که در طول دوره معالجه دندان ایجاد می‌شود به شرح زیر است:

Vasovagal syncope

Postural hypotension

Allergies/ Hypersensitivity reactions

Acute Adrenal Insufficiency

Diabetic emergencies

Hyperventilation

Asthma- Status Asthmaticus

Cardiac chest pain-Myocardial infarction

Epilepsy- Status Epilepticus

از طرف دیگر، تعدادی عوامل دیگر نیز وجود دارند که می‌توانند امکان وقوع فوریت‌های مخاطره انگیز را به حداقل برسانند.

برخی از این عوامل عبارتند از:

بررسی کامل جسمانی بیمار قبل از انجام معالجات دندانپزشکی که عبارت است از پرسش کامل از تاریخچه پزشکی بیمار توسط پرسشنامه، معاینه جسمانی بیمار و تاریخچه شفاهی
تغییرات احتمالی در معالجه دندانهای بیمار جهت به حداقل رساندن خطرات احتمالی

با وجود تمامی تلاش‌های صورت گرفته جهت جلوگیری از بروز موقعیت‌های مخاطره انگیز حیاتی، این موقعیت‌ها، به ندرت وجود می‌آیند. بنابراین پیشگیری کافی نمی‌باشد. کادر مطب دندانپزشکی نیز باید کاملا آماده باشند تا در شناسایی و برخورد با هرگونه وضعیت اورژانسی که ممکن است به وجود آید کمک‌های لازم را ارائه نمایند . در صورتی که تمامی کارکنان شاغل در مطب توانایی برخورد با آن چند فوریت جدی که ممکن است در طول دوران کاری هر دندانپزشکی به وجود بیایند را نداشته باشند، این وضعیت‌ها ممکن است به راحتی به فاجعه بیانجامند.

هیپرونتیلاسیون، تشنج و هیپو گلیسمی سه وضعیت اورژانس شایعی هستند که در درمان‌های دندانپزشکی، رخ می‌دهند. بعد از این موارد به ترتیب شیوع سنکوپ وازوواگال، آنژین صدری، افت فشارخون وضعیت و واکنشهای افزایش حساسیت (آلرژیک) قرار داشتند.

در زیر به برخی از داروهای معمول مورد استفاده در دندانپزشکی اشاره می‌شود:

برای کنترل درد (Anesthetics ,Analgesics,NSAID)
برای کنترل پلاک ، اماس و التهاب لثه دندان (Mouth wash)
برای جلوگیری و درمان عفونت (Antibiotics)
ضد قارچ (Candida)
برای جلوگیری از پوسیدگی دندان (Fluoride)
برای رفع اضطراب (Muscle relaxant)
برای درمان خشکی دهان یا زروستومی (Artificial saliva)

دندانپزشک و کارکنان مطب برای مقابله با شرایط بالقوه تهدیدکننده زندگی بیمار باید علاوه بر مهارت لازم، آموزش، تجهیزات مناسب را نیز در اختیار داشته باشند.

وسایل مورد نیاز در شرایط اورژانس :

وسایل مورد نیاز در شرایط اورژانسی به شرح زیر است و برخی از آنها در تصویر آمده است .

1- کپسول اکسیژن و ماسک با اندازه های مختلف (اطفال و بزرگسال )

2- دستگاه ساکشن جراحی

3- وسایل لازم برای انتوباسیون

شامل فورسپس مگیل و لارنگوسکوپ، لوله تراش و combitube
Airway دهانی با اندازه های مختلف
LMA با اندازه های مختلف
آمبوبگ

4- تورنیکه و آنژیوکت با اندازه های مختلف جهت دسترسی وریدی

5- ست سرم

6- سرم نرمال سالین

7- سرنگ های 1و 2 و 5 میلی برای تزریق داروهای اورژانس

8- دستگاه دفیبریلارتور اتوماتیک اکسترنال (AED)

داروهای مورد نیاز در اورژانس

باید به صورت ماهیانه داروهای موجود در کیت اورژانس مطب را کنترل کرد و در صورتیکه تاریخ مصرف دارو نزدیک به انقضاء باشد و یا در صورتی که دارویی از نظر بسته بندی مخدوش باشد، آن را جایگزین کند. کپسول اکسیژن نیز باید به صورت دوره ای کنترل شود.

اپی نفرین : سمپاتومتیک برونکودیلاتور (آمپول 1mg/ml)

موارد تجویز:
برای درمان واکنش آلرژیک حاد (آنافیلاکسی) و حملات آسمی حاد استفاده می‌شود.در زمان بروز واکنش آنافیلاکسی به محض اینکه از باز بودن راه‌های هوایی بیمار اطمینان حاصل شد اولین اقدام تزریق اپی نفرین است.
0/3 – 0/5 سی سی از محلول به صورت SC تزریق می شود. تزریق SC روش ارجح در تزریق اپی نفرین است اما از روش IM هم میتوان استفاده کرد.
در حمله آسم تجویز اپی نفرین اولین اقدام درمانی نمی باشد. اما در صورت نیاز می توان 0/3 – 0/5 سی سی از محلول را به صورت SC تجویز نمود.

کلرفنیرآمین : آنتی هیستامین ( آمپول 10 mg/ml )

موارد تجویز:
درمان واکنش‌های آلرژیک حاد و به عنوان داروی بی حسی در مواردی که سابقه بروز آلرژی نسبت به داروهای بی حسی موضعی وجود دارد.
میزان تجویز 10mg (یک آمپول) به صورت IM،SC و یا IV (آهسته) می‌باشد.

هیدروکورتیزون : کورتیکو استروئید (آمپول لیوفیلیزه 10mg/ml )

موارد تجویز:
درمان واکنش‌های آلرژیک حاد و درمان نارسایی حاد غده فوق کلیه ، بعد از اضافه کردن 2 سی سی حلال 1 دقیقه صبر کندی تا شفاف شود.
نحوه تجویز، یک آمپول به صورت IM ، SC و IV آهسته می باشد.

آتروپین : آنتی کولینرژیک ( آمپول 0/5 mg/ml )

موارد تجویز:
برادیکاردی سینوسی و برادی دیس ریتمی شدید.
میزان تجویز یک آمپول به صورت IV آهسته می باشد.

دیازپام : بنزودیازپام ( آمپول 10 mg/ml )

موارد تجویز:
حملات صرع و حملات تشنجس ناشی از تزریق داروی بی حسی . میزان تجویز 2 – 20 mg دارو بر حسب اندیکاسیون و شدت آن و به صورت IM یا IV آهسته ( تجویز در حداقل 3 دقیقه ) است.

ترامادول : ضد درد اپیوئیدی ( آمپول 50 mg/ml )

موارد تجویز:
کنترل دردهای متوسط تا شدید.
میزان تجویز 50 – 100 mg هر 4 – 6 ساعت به صورت IM .

دکستروز %50 : کربوهیدرات ( ویال 50 ml)

موارد تجویز:
هیپوگلیسمی شدید.
تجویز دارو به صورت IV انجام می شود. ( 25 تا 50 میلی لیتر)

سالبوتامول: سمپاتومیمتیک – برونکودیلاتور ( اسپری 100 mcg/dose )

موارد تجویز:
حملات حاد آسم و واکنشهای آلرژیک همراه با اسپاسم برونش.
تجویز دارو به صورت 1 – 2 پاف استنشاقی و در صورت نیاز تکرار هر 4 – 6 ساعت است.

نیتروگلیسیرین: نیترات ( پرل زیر زبانی 0/4 mg)

موارد تجویز:
درد قفسه سینه ، حملات آنژین صدری ، MI و حملات افزایش فشار خون حاد.
تجویز دارو به صورت یک پرل زیر زبانی است که در صورت موثر نبودن می‌تواند هر 5 دقیقه تا 3 دوز تکرار شود.

آسپرین : ضد التهاب غیر استروئیدی ، مهار کننده تجمع پلاکتی ( قرص جویدنی 100 mg ) (مهم)

موارد تجویز:
در مواردی که احتمال دارد بیمار دچار IM یا آنژین ناپایدار گردد میزان تجویز 160 – 325 mg به صورت جویدنی است .

کلسیم گلوکونات: کاردیوتونیک ، بالانس کننده الکترولیت ها ( آمپول 0/95g / 10ml )

موارد تجویز :
این دارو جهت درمان هایپوگلسمی، درمان عوارض قلبی ناشی از هایپرکالمی و در احیای قلبی در شرایطی که اپی نفرین برای بهبود انقباضات میوکارد موثر واقع نشده است استفاده می‌شود ( یک آمپول در عرض 5 دقیقه )

لیدوکائین : بی حس کننده موضعی ، آنتی آریتمی بطنی ( آمپول 100mg/5ml )

موارد تجویز:
این دارو به غیر از اندیکاسیون بی حسی موضعی ، در آریتمی بطنی ناشی از انفارکتوس میوکارد با گلیکوزیدهای قلبی نیز مورد مصرف دارد.
در این نوع آریتمی 50 تا 100 میلی گرم دارو (1/2 تا 1 عدد آمپول لیدوکائین) به صورت IV ، با سرعت 25 تا 50 میلی گرم در دقیقه برای بیمار تجویز می‌شود و در صورت عدم پاسخ بعد از 5 دقیقه مجددا تکرار می‌شود.
در نظر داشته باشید مقدار داروی تجویز شده نباید بیش از 300 mg در مدت 1 ساعت باشد و در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی یا بیماری‌های کبدی میزان داروی تجویز شده باید کاهش داده شود.

دگزامتازون: ضد التهاب (آمپول 8mg/2ml )

موارد تجویز:
این دارو در التهاب و واکنش‌های آلرژیک به صورت IM و به میزان 0/5 تا 9 میلی گرم ( هر آمپول 8mg/2ml) و در موارد شوک به صورت تجویز IV آهسته به میزان 1- 6 mg/kg مورد استفاده قرار می‌گیرد.

متوکلوپرامید: ضد تهوع ( آمپول 10mg/ml)

موارد تجویز:
در موارد تهوع و استفراغ و رفلاکس معده به مری، به میزان 10mg ( یک آمپول ) به صورت IM یا IV آهسته ( با سرعت 10 mg در عرض 1-2 دقیقه ) تجویز می‌شود.