دهانشویه را میتوان به عنوان یکی از گزینهها برای بهداشت دهان بعد از مسواک و نخ دندان نام برد. بسیاری از دندانپزشکان برای بیماران خود دهانشویه تجویز میکنند. در این مقاله با انواع دهانشویهها ، کاربردها و نحوه استفاده از آنها آشنا میشوید.
سیر تکاملی دهانشویه و تمیزکنندههای دهان و دندان :
سابقهی استفاده از دهانشویه و تمیزکنندههای دهان و دندان به دوران باستان برمیگردد . در آن زمان نیز مردم به دندان سفید و خوشبو بودن دهان خود توجه خاصی داشتند. طبق یافتههای به جا مانده از مصر باستان، قدیمیترین نشانههای تمیزکننده و شوینده دندان به قرن دوم پیش از میلاد مسیح برمیگردد.
تا کمی پیش از میلاد مسیح، اجزای تشکیلدهنده تمیز کنندههای دندان شامل عسل، مواد معدنی و … بودند. فرمولهایی هم برای شویندهها و سخت کنندههای دندان در پاپیروس قدیمی آمدهاست که تا مدتها از آنها استفاده میشد.
نمک هم از دوران بسیار دور در کشورهای مختلف از جمله چین، یونان و رم به عنوان تمیزکننده دهان و دندان مورد استفاده قرار میگرفت. بعدها ابوعلی سینا در ایران آن را توصیه کرد و اصرار داشت که از کاربرد تمیز کنندههای حاوی سایندههای قوی نظیر سنگ، سمباده و سیلیکاتها باید اجتناب کرد زیرا این مواد به لثه آسیب میرسانند.
انواع دهانشویه :
دهانشویهها به طور کل در سه گروه قرار میگیرند، دهانشویههایی برای زیبایی ، دهانشویههایی برای درمان و دهانشویههایی حاوی فلوراید.
1- دهانشویه هایی برای زیبایی:
این نوع از دهانشویه اثر موقت بر رفع بوی بد دهان داشته و طعم خوشایندی در دهان ایجاد میکند اما نمی تواند باکتریهایی که باعث بوی بد دهان شدهاند را از بین ببرد.
2- دهانشویه های حاوی فلوراید (پیشگیرانه):
دهانشویههای حاوی فلوراید با هدف پیشگیری از پوسیدگی دندانها و تقویت آنها استفاده میشوند. آنها توانایی توقف و ترمیم پوسیدگی دندان را در مراحل اولیه دارند، همچنین میتوانند از پوسیدگی بقیه دندانها جلوگیری کنند.
3- دهانشویه هایی برای درمان :
این دهانشویهها اثر ضد میکروبی قوی دارند و برای درمان خونریزی لثه و جلوگیری از عفونت پس از جراحی تجویز میشوند.
عناصر فعال در دهانشویه ها:
1) کلرهگزدین :
یکی از رایج ترین دهانشویههای ضدعفونی کننده دهانشویه حاوی کلرهگزدین با غلظت 0.2 درصد میباشد، اگرچه این دهانشویه تولید لکههای قهوهای در ناحیه سرویکال دندانها مینمایند اما با مصرف 0.12 درصد معمولا خبری از این لکهها بر روی دندان نیست .
موارد مصرف:
- ورم و خونریزی لثه (Gingivitis/ژنژیویت)
- تجمع پلاکهای دندانی در محل خط لثه که باعث تحریک و حساس شدن لثه و گاها خونریزی آن میگردند.
- پریودنتیت التهاب اطراف دندان
- التهاب شدید لثه که بعث جداشدن لثه و تحلیل استخوان ناحیه میگردد.
- پری کردنیت خفیف
- لثه ملتهب و قرمز اطراف دندان عقل –عفونت دندان عقل
- دنچر استوماتیت
- عفونت در ناحیه مخاط دهان توسط دندان مصنوعی
- در افرادی که نمی توانند مسواک بزنند
- کاهش باکتریایی بعد از جراحی دهان
- درمان ضایعات قارچی دهان
- جلوگیری از التهاب لثه در هنگام بارداری
عوارض جانبی استفاده از دهانشویه حاوی کلرهگزدین:
با توجه به اینکه دوره استفاده از دهانشویهها کوتاه مدت بوده فواید آن بر عوارض احتمالی آن برتری دارد. عوارض جانبی احتمالی دهانشویه کلرهگزدین به صورت زیر است :
- تغییر مزه
- تغییر رنگ دندان
- تغییر فلور میکروبی داخل دهان
- تورم غده پاروتید
- عارضه جانبی جدی ان که استفاده طولانی مدت آن باعث تغییر حس چشایی میگردد
- خشکی و حس سوزش در دهان
توصیه های لازم به بیماران :
- قبل استفاده از دهانشویه غذا خورده شود و مسواک نخ دندان زده شود
- آگاهی بیمار از عوارض جانبی محلول
- دهانشویه رقیق نشود قورت داده نشود
- محلول حداقل 30 ثانیه داخل دهان قرقره شود و تا یک ساعت از خوردن و آشامیدن و همچنین سیگارکشیدن اجتناب شود.
- در ظرف دربسته و دور از نور ودر دمای زیر 40 درجه نگهداری گردد.
2) سدیم فلوراید:
این ماده در پیشگیری از پوسیدگی دندانهای کودکان و همچنین جلوگیری از پوسیدگی و کاهش حساسیت دندانهای بزرگسالان استفاده میشود.بیمارانی که دچار خشکی دهان هستند و افرادی که تنفس دهانی دارند ( مخصوصا افرادی که دچار سندرم شوگرن هستند) باتوجه به این که میزان پوسیدگی در آنها زیاد است فلوراید اهمیت زیادی دارد.
توصیه های لازم به بیماران:
- استفاده در کودکان از ژل یا دهانشویه تحت نظر باشد قورت داده نشود
- حداقل 30دقیقه بعد از مصرف چیزی خورده نشود و دهان شستشو داده نشود
- در دمای کمتر از 25 درجه و دور از نور نگهداری شود.
3) پراکسید هیدروژن:
این ماده خاصیت سفید کنندگی دارد. و ممکن است برای از بین بردن لکههای قهوهای روی دندانها استفاده شود. ولی استفاده از آن باید با دقت فراوان انجام گیرد چون ممکن است باعث آسیب به لثه شود و در صورتی که ندانسته بلعیده شود خطرناک خواهد بود.
4) کلروسدیم:
این ماده در واقع همان آب و نمک است که باعث کاهش التهاب و التیام زخمها میگردد.
5) استیل پیریدینویم:
از محلولهای دهانشویه است که برای ضد عفونی یا خوش بو کردن دهان استفاده میشود.
6) هیپوکلریت سدیم:
این محلول مایعی برای شستشوی ریشه دندان است و برای ضدعفونیکردن دندانها بعد از برداشتن روکشها، اینلهها و ونیرهای موقت در دندانپزشکی استفاده میشود ، این محلول با کاهش میکروارگانیزمها سبب کاهش حساسیت می شود.
هیپو کلریت سدیم یک پیشرفت در منطقه شستشوی کانال های ریشه است. محلولهای سفیدکننده خانگی مانند وایتکس حاوی هیپوکلریت سدیم 25.5 درصد هستند. برای دندانپزشکی از دوز خفیف آن استفاده میشود که به خاطر بوی بد آن برای بیماران خوشایند نیست.
درمان بوی بد دهان با دهانشویه
به طور کلی دهانشویهها معمولا تاثیر چندانی برای حل مشکل بوی بد دهان ندارند و فقط به صورت موقتی اثر میکنند. علت بوی بد دهان باید به صورت اساسی حل شود و استفاده از دهانشویه یک امر موقتی برای رفع بوی بد دهان است.
سوالات مهم و متداول در مورد دهانشویهها :
آیا میتوان به جای مسواک و نخ دندان از دهانشویه استفاده کرد؟
استفاده از دهانشویه جایگزینی برای مسواک و نخ دندان نیست. استفاده از دهانشویه به عنوان روش کمکی به همراه رعایت بهداشت دهان و دندان میتواند به کاهش بوی بد دهان، کاهش بیماری لثه و کاهش پوسیدگی کمک کند. همچنین دهانشویههای مخصوص میتوانند به کاهش درد ناشی از زخمهای دهانی و یا دهان خشک کمک کنند.
دهانشویه را چگونه استفاده کنیم ؟
در مورد دهانشویه حاوی فلوراید، با توجه به غلظت آن، دهانشویه میتواند به صورت روزانه و یا هفتگی مصرف شود. به دستور مصرفی که روی دهانشویه نوشته شده، دقت کنید. اگر یک نوبت از دهانشویه را فرامو کردید، دو برابر کردن دوز آن در نوبت بعد، تأثیر درمانی برای شما نخواهد داشت.
دهانشویه حاوی فلوراید بعد از مسواک و نخ دندان استفاده میشود و بعد از قرقره آن نباید آب خورد تا دهانشویه روی سطح دندان باقی بماند.
آیا میتوان به صورت درازمدت برای بهداشت دهان و دندان از دهانشویه استفاده کرد ؟
مصرف طولانیمدت دهانشویههای حاوی آباکسیژنه ممکن است باعث تحریک بافت نرم و از دست رفتن کلسیم سطح دندان شوند. همچنین در دهانشویههای حاوی کلرهگزدین باعث تغییر رنگ دندان و فلورمیکروبی میشود.
روش صحیح استفاده از دهانشویه چگونه است؟
برای استفاده درست از دهانشویه باید به ترتیب مراحل زیر را انجام داد:
- با مسواک زدن، غذاها و پلاک میکروبی را از سطح دندانها و لثهها از بین برده و سطح آنها را آماده پذیرش مواد دهانشویه کنیم.
- مقدار کافی از دهانشویه را طبق دستور دندانپزشک خود و یا از طریق شیوه مصرف نوشته شده روی بطری، درون درب بطری دهانشویه بریزید.
- دهانشویه را وارد دهان کرده و با فشار در داخل دهانتان بچرخانید تا تمام سطح دندانها و لثهها و سطوح بیندندانی با دهانشویه تماس پیدا کند.
- به طور معمول ۳۰ ثانیه تا ۱ دقیقه زمان برای نگهداشتن دهانشویه داخل دهان کافی است، پس از پایان این زمان بقیه دهانشویه را از دهان خود خارج کنید.
- بعد از مصرف دهانشویه باید تا نیم ساعت از شستن دهان، خوردن غذا و نوشیدن مایعات پرهیز کنید تا مواد مؤثر آن در تماس با سطح دندانها و لثهها باقی بماند.
کودکان از چه سنی میتوانند از دهانشویه فلوراید استفاده کنند؟
پیشنهاد میشود کودکان از سن ۶ سالگی از دهانشویه حاوی فلوراید استفاده کنند.
استفاده از دهانشویه پس از جراحیهای ناحیه دهان چه تاثیری دارد؟ چه نوع دهانشویهای برای این کار استفاده میشود ؟
بعضی از دندانپزشکان از دهانشویه بهعنوان درمان کمکی برای برخی از بیماریهای دهان و دندان و یا برای بهبود سریعتر و پاکسازی دهان پس از جراحی، دهانشویههای حاوی آباکسیژنه یا سرم شستشو را برای بیماران خود تجویز میکنند.
استیل پیریدینویم از محلولهای شستشوی دهان است که میتوان برای ضدعفونی یا خوشبو کردن دهان ، ۲۰ قطره از آن را در نصف فنجان آب حل کرد و هر سه ساعت یکبار، دهان را با آن شستو داد.
کلروهگزیدین از دیگر محلولهای شستشوی دهان است که میتوان مقدار کمی از آن را روزی دو بار، در صبح و شب، پس از مسواک زدن، به مدت ۳۰ ثانیه در دهان قرقره کرد. این محلول برای ضدعفونی کردن و التیام بخشیدن به بافت لثه به کار میرود.
برای تأثیر بهتر دهانشویه باید تا ۳۰ دقیقه بعد از مصرف، از شستشوی دهان و نوشیدن مایعات پرهیز کرد.
اگر طعم دهانشویه برای فرد خوشایند نبود میتوان مقداری آب برای رقیق کردن آن استفاده کرد؟
خیر، استفاده از آب و رقیق کردن مایع دهانشویه تأثیر آن را کم میکند.
پیشنهاد می کنیم مقاله آشنایی با 16 ماده تشکیل دهنده خمیر دندان ها را نیز مطالعه نمایید.
