ایمپلنت دندان و شیمی درمانی

شیمی درمانی و کاشت دندان

افرادی که قبلا شیمی درمانی شده اند و دوره ی درمانی آنان به اتمام رسیده است، مشکلی از نظر قرار دادن ایمپلنت دندانی ندارند ،البته باید در این افراد آزمایش خون انجام شود. بیمارانی که شیمی درمانی انجام می دهند ایمنی بدنشان پایین می‌آید به همین علت بیشتر در معرض عفونت کردن هستند. ایمپلنت دندان و شیمی درمانی همزمان با هم امکان ندارد و پزشکان به افرادی که قصد ایمپلنت دندان و شیمی درمانی همزمان را دارند هشدار می‌دهند که کمتر از سه ماه از پایان دوره‌ی شیمی درمانی خود اقدام به کاشت ایمپلنت دندانی ننمایند، زیرا احتمال عدم موفقیت کاشت ایمپلنت و همچنین عفونت کردن بافت لثه آنها بسیار بالاست.

بررسی تعاملات بیولوژیک ایمپلنت دندان و شیمی درمانی

برای درک درست چالش‌های ایمپلنت دندان و شیمی درمانی، ابتدا باید مکانیزم عملکرد داروی ضدسرطان و واکنش استخوان فک به پایه ایمپلنت را بررسی کرد. موفقیت جراحی ایمپلنت وابسته به پدیده‌ای به نام «اتصال استخوانی» یا یکپارچگی استخوان (Osseointegration) است. در این فرآیند، سلول‌ های استخوان‌ ساز (استئوبلاست‌ها) حول پایه تیتانیومی رشد کرده و آن را به بخشی از ساختار بدن تبدیل می‌کنند.

اما حضور داروهای شیمی‌درمانی تغییرات زیر را ایجاد می‌کند:

1. کاهش سرکوب‌کننده سیستم ایمنی (نوتروپنی): داروهای شیمی‌ درمانی میزان گلبول‌ های سفید خون را کاهش می‌ دهند. انجام جراحی در این شرایط، ریسک عفونت‌ های شدید دور پایه ایمپلنت را چند برابر می‌کند.
2. اختلال در بازسازی استخوان: این داروها فعالیت استئوبلاست‌ ها را مختل کرده و فرآیند ترمیم استخوان اطراف ایمپلنت را به شدت کند یا متوقف می‌سازند.
3. تخریب عروق خونی (کاهش رگ‌زایی): ترمیم موفق نیازمند خون‌رسانی عالی است، در حالی که شیمی‌درمانی رگ‌زایی را مهار می‌کند.

به همین جهت، اجرای همزمان ایمپلنت دندان و شیمی درمانی کاملاً ممنوع است و پزشکان متفق‌ القولند که جراحی باید به زمان مناسبی پس از پاکسازی بدن از داروها موکول شود.

علت پوسیدگی های دندان در شیمی درمانی

خشکی دهان و تغییر در تعادل باکتری‌های دهان، ریسک پوسیدگی را در افرادی که شیمی درمانی می‌ کنند، افزایش می دهد. پوسیدگی دندان در طول درمان شیمی درمانی به علت تخریب غدد بزاقی و کاهش جریان بزاق به خصوص کاهش در ترشحات غدد زیر زبانی و زیر فکی، افزایش غلظت بزاق، کاهش کلسیم و فسفات بزاق رخ می‌دهد. همچنین ضعف قدرت سیستم ایمنی و کاهش ایمونوگلوبین های بزاق می‌تواند شیوع پوسیدگی دراین نوع بیماران تشدید نماید.

خطرات و عوارض ایمپلنت دندان و شیمی درمانی

اگر پروتکل‌ های استاندارد در موضوع ایمپلنت دندان و شیمی درمانی رعایت نشود، بیمار با عوارض جدی مواجه خواهد شد. اصلی‌ ترین مخاطرات عبارتند از:

• شکست در یکپارچگی استخوان: پایه تیتانیومی به استخوان پیوند نمی‌خورد و پس از مدتی شل شده و می‌افتد.
• عفونت‌های پیرامون ایمپلنت (پری-ایمپلنتایتیس): التهاب شدید لثه و تحلیل سریع استخوان اطراف پایه که در بیماران تحت شیمی‌ درمانی به دلیل ضعف ایمنی بسیار سریع‌تر پیشرفت می‌کند.
• استئونکروز یا مرگ استخوان فک: یکی از خطرناک‌ ترین عوارض ایمپلنت دندان و شیمی درمانی، به ویژه در بیمارانی که همزمان داروهای بیس‌فسفونات (برای جلوگیری از تپش استخوانی) دریافت کرده‌اند، نکروز استخوان فک است که در آن بخشی از استخوان فک می‌ میرد و ترمیم نمی‌شود.
• تأخیر شدید در بهبود زخم‌های لثه: برش‌های جراحی لثه در زمان شیمی‌ درمانی دیرتر بسته شده و مدخل ورود باکتری‌های مخرب می‌شوند.

دانش کافی درباره جزییات ایمپلنت دندان و شیمی درمانی به جراح دندانپزشک کمک می‌ کند تا با ارزیابی آزمایش‌های خون بیمار، از وقوع این عوارض سهمگین جلوگیری نماید.

زمان‌بندی طلایی برای جراحی ایمپلنت دندان و شیمی درمانی

سوال اصلی اکثر بیماران این است که چقدر پس از پایان درمان سرطان می‌توان برای ایمپلنت اقدام کرد؟ جدول زمانی مرتبط با ایمپلنت دندان و شیمی درمانی به شرح زیر طبقه‌ بندی می‌شود:

پروتکل‌های ارزیابی پیش از کاشت در بیماران سرطانی

پیش از اقدام برای ایمپلنت دندان و شیمی درمانی، انجام معاینات و ارزیابی‌های پاراکلینیکی زیر ضروری است:

• تأییدیه کتبی از متخصص انکولوژی: جراح دندانپزشک باید وضعیت عمومی بیمار، میزان دوزهای دریافتی و عدم بازگشت بیماری را از پزشک معالج استعلام کند.
• آزمایش کامل خون (CBC): ارزیابی تعداد گلبول‌ های سفید (WBC)، پلاکت‌ ها و هموگلوبین برای اطمینان از توانایی بدن در کنترل عفونت و انعقاد خون.
• تصویربرداری سه بعدی (CBCT): سنجش تراکم و حجم استخوان باقی‌مانده فک پس از شیمی‌درمانی.

در این ارزیابی‌ها، نقش فناوری‌های نوین پررنگ می‌شود. وقتی استخوان فک به دلیل دوره درمان کمی ضعیف شده یا نیازمند دقت بالایی در کاشت بدون آسیب به بافت‌های اطراف است، استفاده از ایمپلنت دیجیتال راهکاری ایده‌آل محسوب می‌شود. در روش ایمپلنت دیجیتال، با اسکن سه بعدی دهان و طراحی گاید سفارشی، پایه ایمپلنت بدون نیاز به برش‌های عمیق لثه و بخیه با بالاترین دقت کاشته می‌شود؛ این امر ریسک عفونت را به حداقل رسانده و بهبودی بیماران با سابقه شیمی‌درمانی را بسیار سریع‌تر می‌کند.

مراقبت پس از ایمپلنت در بیماران شیمی‌ درمانی

رعایت نکات بهداشتی برای بیمارانی که مبحث ایمپلنت دندان و شیمی درمانی را پشت سر می‌گذارند، به مراتب حساس‌تر از سایر افراد است. توصیه می‌شود:

تفاوت پرتودرمانی (رادیوتراپی) و شیمی‌درمانی در کاشت ایمپلنت

باید توجه داشت که موضوع ایمپلنت دندان و شیمی درمانی با مبحث پرتودرمانی سر و گردن تفاوت‌هایی دارد. اگرچه هر دو از روش‌های اصلی درمان سرطان هستند، اما پرتودرمانی مستقیم به ناحیه فک، ساختار سلولی استخوان را برای همیشه تغییر داده و عروق آن را مسدود می‌سازد (مفهوم Osteoradionecrosis). در حالی که در ارتباط با ایمپلنت دندان و شیمی درمانی، عوارض دارو سیستمیک و موقت بوده و معمولاً با گذشت زمان و خروج داروها از بدن، قابلیت ترمیم استخوان تا حد زیادی بازمی‌گردد.

دلایل شکست ایمپلنت دندان و شیمی درمانی

شیمی‌درمانی با تخریب سلول‌های فعال، عملکرد مغز استخوان را سرکوب کرده و با کاهش گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها، سیستم ایمنی را تضعیف می‌کند. این امر خطر خونریزی و عفونت را افزایش داده و روند جوش‌خوردن ایمپلنت به استخوان (Osseointegration) را مختل می‌سازد.به همین دلیل، انجام اقدامات دندان‌پزشکی در پلاکت‌های زیر 40000 ممنوع است و در پلاکت‌های زیر 20000 نیز خطر خونریزی شدید وجود دارد.

جایگزین‌های موقت تا زمان آمادگی برای ایمپلنت

برای بیمارانی که در بازه انتظار برای ایمپلنت دندان و شیمی درمانی به سر می‌برند و تمایل دارند ظاهر دندان‌های خود را حفظ کنند، دندانپزشکان روش‌های موقت غیرتهاجمی را پیشنهاد می‌کنند:

• پروتزهای متحرک موقت (فلیپر): بدون نیاز به جراحی و بدون وارد کردن فشار به استخوان فک.
• مریوان یا پل‌های چسبنده موقت (Maryland Bridge): که به دندان‌های مجاور متصل شده و هیچ تداخلی با فرآیند بهبود استخوان ندارند.

پس از سپری شدن زمان بازسازی بدن و تایید انکولوژست، می‌توان پروتزهای موقت را با درمان دائمی ایمپلنت جایگزین نمود.

پرسش های متداول

اقدامات پیشگیری بر روی دهان و دندان قبل از شیمی درمانی

چنانچه شیمی درمانی در ناحیه سر و گردن بیمار باشد کنترل بیماری‌های دهان و دندان باید مورد توجه بسیار قرار گیرد.در بیماران سرطانی قبل از اینکه شروع به دوره‌ی شیمی درمانی کنند، دندان های فرد بیمار که پوسیدگی وسیعی دارند و دندان‌هایی که از لحاظ پالپ (نیاز به عصب کشی دارند) باید درمان شوند.درصورتی که بیمار نیاز به کشیدن دندان دارد باید یک تا سه هفته قبل و در شرایط آتروماتیک خارج شوند.

در نهایت

موضوع ایمپلنت دندان و شیمی درمانی نشان می‌دهد که درمان‌های موفق دندانپزشکی نیازمند آگاهی عمیق از شرایط پزشکی کلی بیمار است. شیمی‌درمانی مانعی دائمی برای داشتن دندان‌های کاشته شده نیست، بلکه شرط اصلی آن زمان‌بندی درست، صبر، ارزیابی دقیق آزمایشگاهی و همکاری میان‌پزشکی است. با سپری شدن دوره بازسازی بدن (۶ ماه تا یک سال پس از شیمی‌درمانی) و بهره‌گیری از تکنیک‌های نوین کم‌تهاجمی، بیماران سرطانی می‌توانند با خیالی آسوده و کمترین ریسک ممکن، دوباره از داشتن لبخندی زیبا، سالم و دائم لذت ببرند.

پیشنهاد می‌کنیم در همین رابطه مقاله رادیوتراپی و ایمپلنت دندان را نیز مطالعه نمایید.