امروزه دانشمندان بر آن هستند که با توجه به عوارض جانبی و مقاوم شدن میکروب‌ها به آنتی بیوتیک‌ها، داروهایی را جایگزین آنها نمایند تا بشر از مصرف آنتی بیوتیک بی‌نیاز گردد. از جمله آنها می‌توان به پروبیوتیک‌ها اشاره کرد که محصولی از میکروارگانیسم‌های زنده غیر بیماری‌زا هستند که به علت داشتن فعالیت ضد میکروبی به عنوان یک مکمل غذایی کاربرد فراوانی در انسان و حیوانات دارند، امروزه قارچ‌های تک سلولی (مخمرها) به عنوان پروبیوتیک استفاده می‌شوند.
موارد تجویز آنتی بیوتیک در دندانپزشکی:
- درمان عفونت‌های دهان و دندان با شروع حاد که علائم آن می‌تواند وجود تورمی در دهان که دردناک یا حداقل نسبت به لمس حساس است، باشد چنین تورمی ممکن است در فاز سلولیت و دارای قوام سفت یا در فاز آبسه و تجمع چرک و دارای قوام نرم باشد بدیهی است که در تورم‌های نرم دارای تموج، درناژ باید انجام شود علاوه بر این علت تورم جستجو و کشف و عامل مربوط حذف گردد. در عفونت های دندانی، در مرحله اول نمایان شدن ضایعه رادیوگرافی در نوک ریشه که استخوان آن ناحیه را تحت تاثیر قرار می‌دهد و عفونت را در استخوان ایجاد می نماید ولی هیچ تورمی در بافت نرم دیده نمی‌شود، در مرحله دوم عفونت از استخوان به بافت نرم مجاور گسترش می‌یابد و التهاب به وجود آمده و تورم مختصری در ناحیه دیده می‌شود و در مرحله سوم ضایعه چرکی شده و عفونت به صورت یک آبسه‌ی نوسان‌دار نمایان می‌گردد که در این مرحله درناژ آبسه بر تجویز آنتی بیوتیک مقدم است. لازم به ذکر است در درمان‌های پریودنتال قبل از تجویز سیستمیک آنتی بیوتیک‌ها باید درمان مکانیکی تکمیل شود.
- تریموس یکی از موارد تجویز آنتی بیوتیک در دندانپزشکی است. مگر در مواردی که هماتوم یا ادم پس از جراحی به وجود آمده باشد .
- وجود ترشحات چرکی: اگر تورمی دارای ترشحات چرکی است که خود به خود از آن خارج می‌شود باید با درناژ جراحی به تخلیه آن کمک کرد .علت ایجاد این ترشحات (به عنوان مثال یک دندان پوسیده)نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
- پروفیلاکسی در بیمارانی که سیستم ایمنی آنها بر اثر بیماری یا دارو درمانی ضعیف شده باشد .
- پیشگیری از عفونت بعد از عمل در جراحی‌ها
- در کنترل انتشار عفونت پری کرونیت قبل از در آوردن دندان عامل (در اکثر موارد دندان عقل).
- درمان عفونت‌های شدید
- وجود تورم خارج دهانی که این حالت نشان دهنده انتشار عفونت به فضاهای صورتی می‌باشد غالبا با تب همراه بوده و نیاز به آنتی بیوتیک درمانی دارد .
موارد عدم تجویز آنتی بیوتیک در دندانپزشکی:
آبسه مزمن محدود شده (در درمان آبسه الوئولی مزمن معمولا تجویز آنتی بیوتیک ضروری نیست مگر این که بیمار دچار مشکل سیستمیک باشد از جمله بیماران حساس به اندوکاردیت باکتریایی حاد /بیمارانی که پیوند عضو انجام داده‌اند و یا آنان که نقص ایمنی دارند).
- آبسه خفیف و محدود
- درای ساکت (بدون تب و تورم)
- پری کرونیت خفیف
- تجویز آنتی بیوتیک پروفیلاکتیک بعد از کشیدن دندان در افراد عادی (به عنوان مثال دچار بیماری لثه و… نباشند).
نکاتی که در هنگام تجویز و مصرف آنتی بیوتیک ها باید به آن توجه شود:
- هرچند میکروب‌های محیط دهان فراوان هستند اما این میکروارگانیسم‌ها فلور میکروبی نرمال دهان بوده و خطرزا نیستند زیرا عوامل پاتوژن مثل استافیلو کوک طلایی که در سایر نقاط عفونت‌های خطرناکی را ایجاد می‌کند به ندرت در دهان و فک‌ها ایجاد بیماری می‌نمایند بدین ترتیب، تجویز آنتی بیوتیک بی جهت برای بیمار به علت تغییر فلور میکروبی نرمال دهان واکنش‌های ناخواسته‌ای را سبب شده بدین گونه که در اثر حذف فلور نرمال (رقابت کننده ها)تکثیر عوامل پاتوژن افزایش می یابد و رده مقاوم باکتری ها را به وجود می آورد. اگر کوچکترین شکی نسبت به این که کسالت مریض ناشی از یک عفونت است، وجود داشته باشد دادن آنتی بیوتیک چون باعث تاخیر در تشخیص صحیح می‌شود به طور غیر مستقیم برای بیمار مضر است .
- بعضی از عفونت‌ها مثل ژنویویت اولسراتیو حاد (acute ulcerative gingivitis) آنچنان تصویر کلینیکی واضحی دارند که به صورت اطمینان بخش به داروی ضد میکروبی مخصوص پاسخ می‌دهند(مترونیدازول) که به ندرت نیازی به انجام آزمایش حساسیت آنتی بیوتیک وجود دارد و یا عفونت‌های حاد با منشا دندانی که به پنی سیلین پاسخ می‌دهند.
- در عفونت‌هایی که دارای ترشح چرکی متعفن و بد بو هستند .
- درمان عفونت‌ها در بیمارانی که تحت شیمی درمانی یا دیابت و یا داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی هستند با آزمایش کشت باکتریایی عفونت اقدام به درمان شود .
- درمان عفونت‌های جدی تنها با تجویز آنتی بیوتیک‌های تزریقی امکان‌پذیر است زیرا آنتی بیوتیک‌های خوراکی همیشه کاملا جذب نمی‌شوند، در چنین مواردی برای عفونت‌های شدید و حاد دندانی می‌توان از پنی سلین 800000 واحدی استفاده کرد که در بالغین هر12ساعت 1بار به صورت عضلانی تزریق می‌شود.
- چون جذب هرگونه آنتی بیوتیک خوراکی به همراه غذا اگر میل شود فوق العاده ناچیز است پس در هنگام مصرف آنتی بیوتیک باید به این نکته توجه داشت که حداقل یک ساعت قبل از غذا یا دو ساعت بعد غذا مصرف شود، همچنین مصرف سایر داروها همزمان با آنتی بیوتیک‌ها ممکن است جذب آنتی بیوتیک را کاهش دهد .
درمان های دندانپزشکی که احتمال ایجاد باکتریمی را سبب شده و قبل از انجام آنها باید پروفیلاکسی با آنتی بیوتیک انجام شود:
- درآوردن دندان
- درمان های پریودنتال ازجمله جراحی
- کاشت مجدد دندان هایی که از حفره خود خارج شده اند
- کار گذاشتن ایمپلنت‌های دندانی در فک
- هر درمان دیگری که توام با خونریزی باشد (انجمن قلب امریکا در حال حاضر پروفیللاکسی با آنتی بیوتیک را قبل از درمان‌هایی که منجربه خونریزی قابل ملاحظه‌ایی از بافت نرم یا سخت دهان می‌شود، توصیه می‌کند.)
چند نمونه از آنتی بیوتیک های پر مصرف در دندانپزشکی:
1 ) انواع پنی سلین ها (penicillin)
- پنی سلین G : در عفونت‌های ناشی از کوکسی‌های گرم+و گرم – در بافت نرم دهان موثر می‌باشد .
- پنی سلین پروکائین: در پیشگیری درعفونت‌های وسیع دهانی در جراحی‌ها و در شکستگی‌های مرکب فکین
- بنزادین پنی سلین: در پیشگیری از اندوکاردیت باکتریال و درمان عفونت مجاری تنفسی
- پنی سلین خوراکی: آنتی بیوتیک انتخابی برای درمان عفونت‌های حاد دندانی و پریودنتال و پیشگیری از اندوکاردیت قبل از درمان‌های دندانپزشکی
2) آموکسی سیلین (amoxicillin)
در عفونت های دندانی پری کرونیت همراه با تریسیموس آبسه پریودنتال مزمن و عفونت‌های سینوس استفاده می‌شود.
3) انواع سفالوسپورین ها (cephalosporin)
- سفالوتین cephalotin sodium: برای پیشگیری از عفونت در جراحی
- سفرادین cephradin : درعفونت تنفسی و عفونت گوش میانی
- سفالکسین cephalexin monohydrate: درعفونت تنفسی و عفونت استخوانی
*در آخر می توان گفت که اگر به آنتی بیوتیک خاصی حساسیت دارید حتما دندانپزشک خود را مطلع ساخته تا داروی آنتی بیوتیک متناسب با درمان را به شما تجویز نماید.
